Rapor

Uygulama Matrisi

Satırlar uygulama alanlarını, sütunlar uygulamanın hayata geçtiği düzeyi gösterir: mikro sınıf ve öğrenme tasarımı, mezo kurumsal yönetişim, makro ulusal politika. Her hücre o kesişimde belgelenen uygulama sayısını verir ve tıklanınca ilgili kayıtları açar.

Uygulama Matrisi
AlanMikroSınıf ve öğrenme tasarımıMezoKurumsal yönetişimMakroUlusal politika
Müfredat ve Öğrenme Tasarımı1Tasarım çalışmasının tek dersin içine girmesi3Teknoloji üzerine kurulmuş eksiksiz bir program3Genişleyen sunum ve bir tasarım çerçevesi
Öğretim Uygulaması3Doğrulama, öz değerlendirme ve yapılandırılmış bir araç—Belgelenmedi—Belgelenmedi
Ölçme ve Akademik Dürüstlük2Öğretim elemanının belirlediği ölçütlere göre geri bildirim ve teslim öncesi doğrulama4Beyan formları ve ölçme anında çizilen sınırlar1Sınav sorusu üreten ulusal bir kurum
Öğrenci Desteği ve Rehberlik—Belgelenmedi4Kural tabanlı sistemlerden proje portföyüne uzanan asistanlar—Belgelenmedi
Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Mesleki Gelişim4İki belge ve bunlar olmaksızın edinilen yetkinlik4En gelişmiş kurumsal karşılık1Ulusal bir kural yerine ulusal bir platform
Yönetişim, Strateji ve Politika—Belgelenmedi7Devredilmiş takdirden kurumsal çerçevelere10Eşit olmayan ulusal belgelerin altındaki Avrupa düzenlemesi
Etik Çerçeveler ve Sorumlu Kullanım1Form bulunmadığında beyan2Koşullu izin ve reddedilen yazarlık2Üniversitelere iki yoldan ulaşan tavsiye niteliğindeki rehber
Veri Koruma, Mahremiyet ve Güvenlik1Girdi noktasında işleyen kural2Etkileşimin gerçekleştiği ortamın denetlenmesi—Belgelenmedi
Hakkaniyet, Kapsayıcılık ve Erişilebilirlik—Belgelenmedi1Ölçme tasarımı yoluyla ele alınan kapsayıcılık—Belge değil öneri
Altyapı, Araçlar ve Tedarik—Belgelenmedi3Hizmetlerden önce gelen deney ortamları2Sistem düzeyinde ortak sağlama
Kalite Güvencesi, İzleme ve Değerlendirme—Belgelenmedi—Belgelenmedi2Kalite güvencesi ve tek bir bağlayıcı yasak
Ortaklık, Ağlar ve Aktarılabilirlik—Belgelenmedi—Belgelenmedi1Sektöre giden yol olarak müfredat
Yoğunlukaz → çok

Tablo 1. Hücredeki sayı, o alan ve düzey kesişiminde belgelenen uygulama sayısıdır. Renk yoğunluğu mutlak sayıya değil matristeki en yüksek değere göre ölçeklenir, dolayısıyla tonlar alanlar arası göreli ağırlığı gösterir. Boş hücre bir eksiklik değil bir bulgudur: o kesişimde belgelenmiş bir uygulamaya rastlanmamıştır.

Şekil 1

Üç düzey: kararı kim verir, belge nasıl görünür, kanıt nedir

MikroSınıf ve öğrenme tasarımı
Kararı kim verir
Tek bir öğrenme karşılaşmasının içinde öğretim elemanı ve öğrenci
Belge nasıl görünür
Bir alışkanlık, bir görev yönergesi, tek bir ödev için yazılmış bir ölçüt
Kanıt nasıl görünür
Yapan kişinin beyanı; hiçbir yere dosyalanmaz
MezoKurumsal yönetişim
Kararı kim verir
Rektörlük, rektör yardımcılığı, bir kurul, bir dekanlık
Belge nasıl görünür
Politika, yönerge, form, lisans, eğitim programı
Kanıt nasıl görünür
Açılabilen, tarihlendirilebilen ve yıllar arasında karşılaştırılabilen bir belge
MakroUlusal politika
Kararı kim verir
Bakanlık, yükseköğretim otoritesi, kalite kuruluşu, yasama organı
Belge nasıl görünür
Strateji, etik kılavuz, düzenleme, destek kuralı, eylem planı
Kanıt nasıl görünür
Yayımlanmış bir belge; bağlayıcılığı ya belirtilmiş ya belirtilmemiştir

Şekil 1. Çizim, bu rapordaki her kaydın hangi kurala göre bir düzeye atandığını ortaya koymaktadır. Düzey, uygulamadan etkilenen kişiye göre değil uygulamayı kuran kararın alındığı yere göre belirlenmektedir. Buna göre araştırmacılara yönelik ulusal bir kılavuz makro düzeyde kalmakta, merkezî olarak sağlanmakla birlikte ders ders yapılandırılan bir araç ise mikro düzeye atanmaktadır. Üç bandın alttan yukarıya doğru okunması matrisin yoğunluğunu da açıklamaktadır; zira alttaki iki bant incelenip sayılabilen belgeler üzerinden işlerken üstteki bant yalnızca bir katılımcının bildirmesi durumunda var olan uygulamalar üzerinden işlemektedir.

Şekil 2

Belgelerin bağlayıcılığı: tavsiyeden zorunluluğa

TavsiyeBağlayıcı
MakroAraştırmada üretken yapay zekâ ulusal etik kılavuzu
ortağın ifadesi: tümü tavsiye
MakroMevzuat ve önerileri toplayan ulusal materyal
bağlayıcı değil tavsiye
MezoKurumsal yapay zekâ kılavuzu, ikinci sürüm Nisan 2025
tavsiye niteliğinde
MezoCihaz, hesap ve aracı belirleyen bilgi güvenliği yönergesi
bağlayıcılığı kaynakta belirtilmemiş; ihtiyatlı yerleştirildi
MezoSınavda yasak, ödevde izin
sınır ölçme anındadır
Mezoİç öğrenme analitiği yönetmeliği
kurum zorunlu diyor
MezoTez teslimi koşulu olarak imzalanan beyan formu
zorunlu belge
MakroAraştırma desteği değerlendirmesinde üretken araç yasağı
açıkça yasak

Şekil 2. Eksen üzerindeki konum, belgenin görünen önemine ilişkin bir değerlendirmeden değil kaynağın belge hakkında belirttiklerinden türetilmektedir. Bir ortak, rehberin tavsiye niteliğinde ya da bir yönetmeliğin zorunlu olduğunu kaydettiğinde konumu bu ifade belirlemekte; bağlayıcılığın belirtilmediği durumlarda belge ihtiyatlı biçimde yerleştirilmektedir. Soldan sağa okunduğunda eksen, bu raporda saptanan temel asimetriyi göstermektedir: sayıca çok olan belgeler tavsiye tarafında yer alırken bağlayıcı olan az sayıdaki belge kurumsal ve dar kapsamlıdır; tek ulusal istisna ise değerlendirilenleri değil değerlendirenleri bağlamaktadır.

Uygulama Alanları

Matrisin satırları. Bir alana tıklandığında o alanın üç düzeydeki okuması, uygulamaları ve şekilleri açılır.

Müfredat ve Öğrenme Tasarımı7

Üretken yapay zekânın program çıktılarına, ders yapısına, öğrenme etkinliklerine ve materyallere girdiği yer.

Öğretim Uygulaması3

Sınıf içi ve çevrim içi sunum: öğretim elemanının ders verirken, öğrencinin öğrenirken üretken yapay zekâyı kullanma biçimi.

Ölçme ve Akademik Dürüstlük7

Ölçmenin yeniden tasarımı, beyan yükümlülüğü, tespit uygulamaları ve dürüstlük yönergeleri.

Öğrenci Desteği ve Rehberlik4

Danışmanlık, öğrenme desteği, erişilebilirlik desteği ve ders dışındaki öğrenciye dönük yapay zekâ hizmetleri.

Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Mesleki Gelişim9

Öğrenci, öğretim elemanı ve yöneticiye dönük eğitim, belgelendirme ve yetkinlik geliştirme.

Yönetişim, Strateji ve Politika17

Kurumsal strateji, resmî politika araçları, kurullar, karar yetkileri ve ulusal düzenleme.

Etik Çerçeveler ve Sorumlu Kullanım5

Davranış kuralları, etik ilkeler, insan gözetimi koşulları ve sorumlu kullanım rehberleri.

Veri Koruma, Mahremiyet ve Güvenlik3

GDPR uyumu, veri işleme sözleşmeleri, açık rıza, saklama süreleri ve bilgi güvenliği.

Hakkaniyet, Kapsayıcılık ve Erişilebilirlik1

Araçlara eşit olmayan erişim, dil ve engellilik uyarlamaları, yapay zekâ benimsemesinin bölüşüm etkileri.

Altyapı, Araçlar ve Tedarik5

Lisanslama, kurumsal kurulumlar, öğrenme yönetim sistemiyle bütünleşme ve tedarikçi düzenlemeleri.

Kalite Güvencesi, İzleme ve Değerlendirme2

Kanıt toplama, pilot değerlendirmesi, göstergeler, akreditasyon beklentileri ve hesap verebilirlik düzenekleri.

Ortaklık, Ağlar ve Aktarılabilirlik1

Kurumlar arası iş birliği, sektör ağları ve bir uygulamanın başka bir bağlama aktarılma koşulları.