Uygulama Matrisi
Satırlar uygulama alanlarını, sütunlar uygulamanın hayata geçtiği düzeyi gösterir: mikro sınıf ve öğrenme tasarımı, mezo kurumsal yönetişim, makro ulusal politika. Her hücre o kesişimde belgelenen uygulama sayısını verir ve tıklanınca ilgili kayıtları açar.
Tablo 1. Hücredeki sayı, o alan ve düzey kesişiminde belgelenen uygulama sayısıdır. Renk yoğunluğu mutlak sayıya değil matristeki en yüksek değere göre ölçeklenir, dolayısıyla tonlar alanlar arası göreli ağırlığı gösterir. Boş hücre bir eksiklik değil bir bulgudur: o kesişimde belgelenmiş bir uygulamaya rastlanmamıştır.
Üç düzey: kararı kim verir, belge nasıl görünür, kanıt nedir
- Kararı kim verir
- Tek bir öğrenme karşılaşmasının içinde öğretim elemanı ve öğrenci
- Belge nasıl görünür
- Bir alışkanlık, bir görev yönergesi, tek bir ödev için yazılmış bir ölçüt
- Kanıt nasıl görünür
- Yapan kişinin beyanı; hiçbir yere dosyalanmaz
- Kararı kim verir
- Rektörlük, rektör yardımcılığı, bir kurul, bir dekanlık
- Belge nasıl görünür
- Politika, yönerge, form, lisans, eğitim programı
- Kanıt nasıl görünür
- Açılabilen, tarihlendirilebilen ve yıllar arasında karşılaştırılabilen bir belge
- Kararı kim verir
- Bakanlık, yükseköğretim otoritesi, kalite kuruluşu, yasama organı
- Belge nasıl görünür
- Strateji, etik kılavuz, düzenleme, destek kuralı, eylem planı
- Kanıt nasıl görünür
- Yayımlanmış bir belge; bağlayıcılığı ya belirtilmiş ya belirtilmemiştir
Şekil 1. Çizim, bu rapordaki her kaydın hangi kurala göre bir düzeye atandığını ortaya koymaktadır. Düzey, uygulamadan etkilenen kişiye göre değil uygulamayı kuran kararın alındığı yere göre belirlenmektedir. Buna göre araştırmacılara yönelik ulusal bir kılavuz makro düzeyde kalmakta, merkezî olarak sağlanmakla birlikte ders ders yapılandırılan bir araç ise mikro düzeye atanmaktadır. Üç bandın alttan yukarıya doğru okunması matrisin yoğunluğunu da açıklamaktadır; zira alttaki iki bant incelenip sayılabilen belgeler üzerinden işlerken üstteki bant yalnızca bir katılımcının bildirmesi durumunda var olan uygulamalar üzerinden işlemektedir.
Belgelerin bağlayıcılığı: tavsiyeden zorunluluğa
Şekil 2. Eksen üzerindeki konum, belgenin görünen önemine ilişkin bir değerlendirmeden değil kaynağın belge hakkında belirttiklerinden türetilmektedir. Bir ortak, rehberin tavsiye niteliğinde ya da bir yönetmeliğin zorunlu olduğunu kaydettiğinde konumu bu ifade belirlemekte; bağlayıcılığın belirtilmediği durumlarda belge ihtiyatlı biçimde yerleştirilmektedir. Soldan sağa okunduğunda eksen, bu raporda saptanan temel asimetriyi göstermektedir: sayıca çok olan belgeler tavsiye tarafında yer alırken bağlayıcı olan az sayıdaki belge kurumsal ve dar kapsamlıdır; tek ulusal istisna ise değerlendirilenleri değil değerlendirenleri bağlamaktadır.
Uygulama Alanları
Matrisin satırları. Bir alana tıklandığında o alanın üç düzeydeki okuması, uygulamaları ve şekilleri açılır.
Üretken yapay zekânın program çıktılarına, ders yapısına, öğrenme etkinliklerine ve materyallere girdiği yer.
Sınıf içi ve çevrim içi sunum: öğretim elemanının ders verirken, öğrencinin öğrenirken üretken yapay zekâyı kullanma biçimi.
Ölçmenin yeniden tasarımı, beyan yükümlülüğü, tespit uygulamaları ve dürüstlük yönergeleri.
Danışmanlık, öğrenme desteği, erişilebilirlik desteği ve ders dışındaki öğrenciye dönük yapay zekâ hizmetleri.
Öğrenci, öğretim elemanı ve yöneticiye dönük eğitim, belgelendirme ve yetkinlik geliştirme.
Kurumsal strateji, resmî politika araçları, kurullar, karar yetkileri ve ulusal düzenleme.
Davranış kuralları, etik ilkeler, insan gözetimi koşulları ve sorumlu kullanım rehberleri.
GDPR uyumu, veri işleme sözleşmeleri, açık rıza, saklama süreleri ve bilgi güvenliği.
Araçlara eşit olmayan erişim, dil ve engellilik uyarlamaları, yapay zekâ benimsemesinin bölüşüm etkileri.
Lisanslama, kurumsal kurulumlar, öğrenme yönetim sistemiyle bütünleşme ve tedarikçi düzenlemeleri.
Kanıt toplama, pilot değerlendirmesi, göstergeler, akreditasyon beklentileri ve hesap verebilirlik düzenekleri.
Kurumlar arası iş birliği, sektör ağları ve bir uygulamanın başka bir bağlama aktarılma koşulları.