Avrupa Eğitiminde Üretken Yapay Zekâya İlişkin Kurum Vakaları

Bu rapor, ETHICAI ortaklarına ülkelerinde üretken yapay zekâ kullanımını ulusal, kurumsal ve sınıf düzeyinde neyin biçimlendirdiği sorulduğunda gösterdikleri rapor, model ve uygulamaları haritalamaktadır. Yunanistan, Kıbrıs, Portekiz, Hollanda, İtalya ve Belçika'dan altı ortak kurum yapılandırılmış bir çağrıya yanıt vermiş, görev yürütücüsü de Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi için belgelenmiş kaynaklardan yedinci bir yanıt derlemiştir. Yedi yanıt, her biri yanıtta ya da kaynakta dayandığı cümleye bağlanan 70 kayda bölünmüş; kayıtlar iki döngüde 30 koda, altı kategoriye ve beş temaya kodlanmıştır. Kayıtların yarıya yakını kurumsal düzeydedir ve üç düzey farklı işler görmektedir. Ulusal metinler strateji, yasa ve tavsiye çerçevesidir; bağlayıcı kurallar kurumsal düzeyde ortaya çıkmakta, onun altında hiç görünmemektedir; sınıf düzeyindeki on sekiz kaydın on dördü de kullanımın denetiminden çok öğretmen ve öğrencilerin kapasitesine ilişkindir. Kullanım beyanı ve ölçmenin yeniden tasarımı kurumsal kuralların ortak dilini oluşturmakta, ancak bu dilin yarısı Portekiz yanıtından gelmektedir. Araçlar sınıfa daha çok eğitmen ve pilot olarak girmekte, yanıtlayanlar bunların uygulamasını kendileri tamamlanmamış olarak betimlemektedir. Orta düzey eşitsiz dolmuştur: bir yanıtta ulusal kurumlarla, bir başkasında on iki kurumsal belgeyle, bir üçüncüsünde altı üniversitenin politikalarıyla, bir dördüncüsünde hiçbir şeyle. Dağılım ADMIT raporlarında bulunana benzemektedir; bu da sınıf düzeyinin görece zayıflığının kurumların ne yaptığından çok neyi belgelediğini yansıttığını düşündürmektedir.

Çağrı ve yanıtlar

Ortaklara, üç düzeyin her birinde bağlantı ve kısa açıklamayla rapor, model ya da uygulama isteyen bir form gönderilmiştir: ulusal politikanın makro düzeyi, kurumsal yönetişimin mezo düzeyi ve sınıf ile öğrenme tasarımının mikro düzeyi. Altı ortak kurum 15-25 Eylül 2026 arasında yanıt vermiştir. Yanıtlardan biri aynı içerikle iki kez gelmiş ve bir kez sayılmış, bir başkası kurumsal bölümünde cümlenin ortasında kesildiği için yalnız ulaşan kısmıyla kaydedilmiştir. Belçika ortağı KU Leuven 25 Eylül'de her biri tek kaynak adlandıran on ayrı gönderim yapmıştır; bunlar tek yanıt olarak birlikte okunmuştur. Yanıtlar uzunluk kadar kapsam bakımından da farklıdır: Yunanistan yanıtı okul eğitimine, Kıbrıs yanıtı hem okul eğitimine hem yükseköğretime, diğerleri yükseköğretime ilişkindir. Belçika yanıtı KU Leuven dışındaki kurumları da adlandırmaktadır, aralarında Hollanda'daki TU Delft de vardır; bu kayıtlar onları adlandıran yanıtta tutulmuştur.

Görev yürütücüsü olan Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi çağrıya ortaklarla aynı biçimde yanıt vermemiştir. Fakültenin yanıtı aynı üç soruya göre; ADMIT sentezinde doğrulanmış kaynaklardan, fakültenin yayımlanmış iki rehberi ile program sayfasından ve fakülte üyelerinin iki taslağından derlenmiştir. Yanıt her yerde derlenmiş olarak işaretlenmiştir ve kayıtları bu kaynaklara dayanmaktadır; yanıtların kaydı eksiksiz olsun diye sonradan forma da işlenmiştir.

Çözümleme birimi

Yanıtlayanın sıraladığı her öğe bir kayıt olmuştur. Öğe kendi başlığı, bağlantısı ya da madde imiyle tanınmış; bir cümle iki ayrı aracı adlandırdığında ikisi ayrı kayıt olmuş, tek başlık altında birkaç yayın sıralandığında bunlar tek kayıt sayılmıştır. Her kayıt yanıttan ya da kaynaktan en az bir birebir alıntı taşımakta, rapor derlenmeden önce bir betik her alıntıyı kaynağında aramaktadır. 96 alıntının tamamı bulunmuştur. Kayıt, başka bir okuma mümkün olsa da yanıtlayanın yerleştirdiği düzeyde tutulmuştur, çünkü yerleştirmenin kendisi yanıtların gösterdiği şeyin bir parçasıdır.

Kodlama ve temalandırma

Kodlama iki döngüde yürütülmüştür (Saldaña, 2021). Birinci döngüde betimleyici kodlar her kaydın ne yaptığını ve hangi ilkelere başvurduğunu kaydetmiş; ikinci döngüde örüntü kodlaması 30 kodu altı kategoride toplamıştır: aracın biçimi, kapasite geliştirme, dürüstlük ve hesap verebilirlik, değerler ve korumalar, araç ve altyapı sağlama, bildirilen yokluk. 199 kod ataması ardından düzeyler ve yanıtlar boyunca okunmuş, birden fazla yanıtta tutan örüntülerden beş tema kurulmuştur (Braun ve Clarke, 2006). Her tema onu taşıyan kodlarla tanımlanmıştır; bir kayıt temanın kodlarından birini taşıdığında o temaya girer ve birden çok temaya girebilir. Değerler ve korumalar kategorisinin kodları temaları keser ve hiçbirini tanımlamaz. Bir kod her kayıtta bir kez sayılır; dolayısıyla sıklık, kodu taşıyan kayıt sayısıdır.

Sözcük istatistikleri

Sözcük istatistikleri ortakların kendi ifadelerini kullanmaktadır: altı ortak için form hücrelerinin metni, derlenmiş Anadolu yanıtı için kayıt özetleri. İşlev sözcükleri, bağlantılar, ülke ve kurum adları ile her yanıtta geçen sözcükler (yapay zekâ ve üretken gibi) çıkarılmış, akademik dürüstlük gibi yerleşik terimler tek birim sayılmıştır. Bir yanıta yapıştırılmış kaynakça listeleri dışarıda bırakılmıştır; bunlar yanıtlayanın kendi anlatımını değil yazar adlarını ve başka dillerdeki başlıkları taşımaktadır. Her düzeyin anahtar sözcükleri öbür iki düzeye karşı log-olabilirlik ile belirlenmiş (Dunning, 1993), yalnız beklenenden sık geçen ve 3,84 eşiğini aşan sözcükler tutulmuştur. Birlikte görülen kodlar Jaccard katsayısıyla tartılmıştır; bu, sık kodların her şeye eşlik ediyormuş gibi görünmesini engeller (Jaccard, 1912).

Sınırlılıklar

Yedi yanıt yedi sistemi temsil edemez ve bu rapordaki sayılar yanıtlayanların adlandırmayı seçtiği şeyi betimler. Yanıtlayanların çoğu açık ve uzaktan öğretim kurumlarıdır; kampüs temelli üniversiteler kümeye esas olarak Belçika yanıtıyla girmektedir. Yanıt uzunluğu bir yanıtta sayılan yedi sözcükten bir başkasında iki yüz elliyi aşan sözcüğe kadar değişmekte, en uzun kurumsal liste tek bir ülkeden gelmektedir. Bu nedenle sıklıklar bir örüntünün bu yanıtlardaki ağırlığı olarak okunmakta, ülkeler arasında bir fark sınaması yapılmamaktadır.

Yedi yanıt 70 kayıt vermektedir: makro düzeyde 18, mezo düzeyde 34 ve mikro düzeyde 18. Yanıtların büyüklüğü eşit değildir. Portekiz yanıtı tek başına 16 kayıt vermekte, bunların on üçü kurumsal düzeydedir ve bu sayı bütün mezo kayıtlarının üçte birinden fazladır; onu yedisi kurumsal düzeyde olan 12 kayıtla Belçika yanıtı izlemektedir; Hollanda yanıtı üç kayıt vermekte, bunların ikisi hiçbir şeyin bulunmadığını bildirmektedir. Mikro düzeyin en büyük payı aldığı tek yanıt Yunanistan yanıtıdır.

Bir kaydın ne olduğu da düzeye göre değişmektedir. Bağlayıcı araçlar yalnız iki düzeyde görünmektedir: makro düzeyde üç yasa ya da bakanlık kararı, mezo düzeyde on dört kurumsal politika ya da yönetmelik. Tavsiye niteliğindeki metinler aynı iki yerde toplanmaktadır, makro düzeyde dört ve mezo düzeyde on üç; mikro düzeye iki tavsiye metni ulaşmaktadır. Sınıf düzeyindeki hiçbir kayıt bağlayıcı bir kural değildir.

İkinci kodlama döngüsü kodları altı kategoride toplamıştır. Her kategori aşağıda yanıtlayanların yazdıkları üzerinden ve kategoriyi en açık gösteren kayıtlarla okunmaktadır. Alıntılar yanıtlayanların kendi sözleridir ve gönderildikleri biçimde yer almaktadır.

Aracın biçimi

Birinci kategori, yanıtlayanın ne tür bir şeyi adlandırdığını kaydetmektedir. Stratejiler, yasalar ve tavsiye çerçeveleri ulusal katmanı, kurumsal politikalar da onun altındaki katmanı oluşturmaktadır: sekiz stratejinin ve üç yasanın tamamı makro, on dört kurumsal politikanın tamamı mezo kayıttır. Tavsiye niteliğinde rehber kümedeki ikinci en sık koddur ve üç düzeyde de, en çok kurumsal düzeyde görünmektedir. Yanıtlayanlar bir aracın niteliğini çoğu zaman kendileri belirtmektedir: tavsiye niteliğinde, bağlayıcı, danışmada ya da henüz tamamlanmamış. Bu da aracın biçiminin onlar için içeriği kadar önemli olduğunu göstermektedir.

Kapasite geliştirme

Kapasite geliştirme sınıfın kategorisidir. Mesleki gelişim, beşi Yunanistan'dan ve dördü Belçika'dan olmak üzere on dört kayıtta, yapay zekâ okuryazarlığı da öğrenci, personel ve kamuya yayılan on bir kayıtta görünmektedir. Programların derinliği akredite bir sertifikadan tek bir çevrim içi seminere kadar değişmekte, ancak ortak bir yönelim taşımaktadır: öğretmene materyal ve etkinlik tasarlayan kişi olarak seslenilmektedir. Müfredat iki kez görünmektedir: bir kez yapay zekâ destekli kodlama üzerine kurulu bir program, bir kez de yapay zekâyı her programa yazan bir pedagojik model olarak.

Dürüstlük ve hesap verebilirlik

Bu kategori kullanımı görünür kılan düzenekleri toplamaktadır. Ölçme tasarımı dokuz, akademik dürüstlük altı, beyan beş kayıtta görünmekte; altı dürüstlük kodunun tamamı kurumsal düzeydedir. Düzenekler uygulamaya ne kadar uzandıkları bakımından ayrışmaktadır: imzalı bir beyan kullanımın gerçekleştiğini, etkileşim kayıtları nasıl gerçekleştiğini kaydetmekte, izin verilen kullanım rejimlerinden oluşan bir çerçeve ise nerede gerçekleşebileceğine önceden karar vermektedir. Bu kategorinin yarıya yakınını Portekiz metinleri taşımakta; ilkelerden rejimlere uzanan yelpazeleri de ölçme kurallarının nasıl olgunlaştığına ilişkin kendi başına bir bulgudur.

Değerler ve korumalar

Değerler kümenin tamamına yayılmıştır. Etik ve sorumlu kullanım altı ülkeden yirmi bir, eleştirel düşünme ve doğrulama on, veri koruma dokuz, hakkaniyet dört kayıtta anılmaktadır. Etik kayıtların altısı tek başına Belçika yanıtından gelmektedir; bunlar sorumlu yapay zekâya ilişkin bölgesel bir vizyondan bir öğrenci konseyinin tutumuna uzanmaktadır. Değerler sınıf kayıtlarında pratik bir biçim almaktadır: öğrencilerden sonuçları çapraz kontrol etmeleri, kişisel veriyi istemlerin dışında tutmaları ve bir sistemin verdiği kaynakları doğrulamaları istenmektedir. Ulusal ve kurumsal düzeyde aynı değerler ilke olarak, en sık da insan gözetimiyle birlikte anılan şeffaflık olarak görünmektedir.

Araç ve altyapı sağlama

Sağlama, içerik taşıyan kategorilerin en seyreğidir ve en çok çekinceyle betimlenen kategoridir. Altı kayıt bir araç sağlamakta, dördü altyapıya ilişkin, üçü kişiselleştirilmiş eğitmenliği betimlemektedir; Belçika yanıtı bunların hiçbirine kayıt vermemektedir. Hemen her sağlama kaydı bir koşul taşımaktadır: bir pilot, sınırlı bir benimsenme, henüz tamamlanmamış bir uygulama ya da ticari bir sağlayıcıyla ortaklık. Ulusal altyapı, dilin söz konusu olduğu yerde görünmektedir: Yunanca yapay zekâ için Pharos-CY anteninde.

Bildirilen yokluk

İki kayıt hiçbir şeyin bulunmadığını bildirmektedir; ikisi de aynı yanıttan ve ikisi de ulusal düzeyin altındadır. Yokluk açıkça ve çekincesiz söylenmektedir. Ayrı bir kategori olarak tutulmasının sebebi, açıkça bildirilen bir yokluğun bilgi taşımasıdır: okuyucuya sorunun sorulduğunu ve yanıtlandığını söyler, eksik bir kayıt ise bunu söylemez.

En sık kodlar

En sık kod 21 kayıtla etik ve sorumlu kullanımdır; onu 19 kayıtla tavsiye niteliğinde rehber izlemektedir. Mesleki gelişim ve kurumsal politika on dörder, yapay zekâ okuryazarlığı 11, eleştirel düşünme ve doğrulama 10 kayıtta görünmektedir. Listenin başında metinlerin başvurduğu değerler ve aldıkları biçim yer almakta, araç sağlamaya ilişkin ilk kod altı kayıtla ancak on iki kodun ardından gelmektedir.

Kategorilerin düzeylere dağılımı

Her kategorinin toplandığı bir düzey vardır. Aracın biçimi makro düzeye egemendir; orada 18 kaydın 15'i bu kategoriyi taşımaktadır. Dürüstlük ve hesap verebilirlik 34 kaydın 15'iyle mezo düzeyde toplanmaktadır. Kapasite geliştirme mikro düzeyde toplanmakta, orada 18 kaydın 14'ü onu taşımaktadır; en yüksek payına orada ulaşan tek diğer kategori araç sağlamadır. Bazı kodlar tek bir düzeyde yaşamaktadır: sekiz ulusal stratejinin tamamı makro, on dört kurumsal politikanın ve altı akademik dürüstlük kodunun tamamı mezo düzeydedir.

Birlikte görülen kodlar

Bazı kodlar nadiren yalnız görünmektedir. Şeffaflık ve insan gözetimi dört kaydı paylaşmakta ve 0,44 Jaccard katsayısıyla en az iki kaydı paylaşan çiftler arasındaki en güçlü birlikteliği göstermektedir; ikisi Portekiz ve İtalya metinlerinde ilke olarak yan yana anılmaktadır. Akademik dürüstlük dört kayıtta kurumsal politikayla, eleştirel düşünme de dört kayıtta veri korumayla birlikte görülmektedir; ikincisi daha çok kullanıcıdan kişisel veriyi korumasını ve aracın döndürdüğünü çapraz kontrol etmesini isteyen atölye ve rehber metinlerindedir. Genel olarak en sık eşleşme dokuz kayıtla tavsiye niteliğinde rehber ile etik ve sorumlu kullanımdır, çünkü rehberler çoğu zaman bir sorumlu kullanım bildirimi olarak yazılmaktadır; rehberler sık sık doğrulama istediği için tavsiye niteliğinde rehber ile eleştirel düşünme altı kayıtla onu izlemektedir. Mesleki gelişim ile yapay zekâ okuryazarlığı da, çoğu personele yönelik eğitim programlarında olmak üzere, altı kaydı paylaşmaktadır.

Temizlik sonrasında yanıtlarda 1.050 sayılan sözcük kalmaktadır. En sık sözcükler öğretim, politika, öğrenci ve araştırmadır; onları eğitim, öğrenme ve kurumsal izlemektedir. Bulut, araç ve teknolojinin az yer tuttuğu bir eğitim ve yönetişim söz dağarcığı göstermektedir: araç sözcüğü yedi kez geçmekte, öneri ya da çerçeveden daha az görünmektedir.

Anahtar sözcükler düzeyleri sıklıklardan daha keskin ayırmaktadır. Makro düzeyi çerçevelerin söz dağarcığı belirlemektedir: yükseköğretim, ulusal, strateji ve tavsiye. Mezo düzeyi, 16,6 log-olabilirlik değeriyle kümenin en yükseği olan ölçme ile personel, kurumsal, sorumluluk, eleştirel düşünme ve akademik dürüstlük belirlemektedir. Mikro düzeyi öğrenenin önüne konan şeyin söz dağarcığı belirlemektedir: kaynak, model, materyal ve kişiselleştirilmiş.

Kategorilerden beş tema kurulmuştur. Şekil her temanın her düzeyde ne sıklıkla göründüğünü vermektedir. Bir kayıt birden çok temaya girebilir; ardından gelen okumalar sayıların ne anlama geldiğini açıklamaktadır.

Ulusal çerçeveler, kurumsal kurallar

Ulusal metinler yönü belirlemekte, kuralı başkasına bırakmaktadır. On sekiz makro kaydın sekizi strateji ya da plandır ve bunların ikisi, Yunanistan ve İtalya'da, açıkça AB Yapay Zekâ Yasası ile uyumlu kılınmıştır. Belçika'nın bu düzeydeki kaydı ulusal değil bölgeseldir: Flaman Eğitim Bakanlığının sorumlu yapay zekâ vizyonu. Ulusal hukuk bağladığı yerde veriyi, hakları ve zararı konu almaktadır: Yunanistan'ın kişisel verilere ilişkin kararı, İtalya'nın şeffaflık ve gözetime ilişkin kanunu ve Kıbrıs'ın ceza hükmü bunun örnekleridir. Türkiye yanıtı sonucu doğrudan söylemektedir: eğitimde üretken yapay zekâya özgü bir düzenleme bulunmadığından ayrıntı üniversitelere kalmaktadır. Buna uygun olarak kullanıma ilişkin bağlayıcı kurallar kurumsal düzeydeki on dört politika ve yönetmelikte görünmekte, ulusal kayıtlarda bulunmamaktadır.

Denetimden önce kapasite

Sınıf düzeyinde yanıtlar insanların ne öğrendiğini betimlemekte, yasaklara pek değinmemektedir. On sekiz mikro kaydın on dördü bir kapasite kodu, sekizi mesleki gelişim kodu taşımaktadır. Yunanistan yanıtı bu düzeyde tümüyle öğretmen programlarından oluşmaktadır: yapay zekâ modülleri içeren bir sertifikadan TPACK üzerine kurulu kısa bir kursa kadar. Kıbrıs'taki atölyeler, Anadolu'nun istem ve bağlam mühendisliği modülleri ve Belçika'dan Leuven Learning Lab örnekleri ile GPT Academy aynı çizgiyi izlemektedir. Hiçbir mikro kayıt bağlayıcı bir kural değildir. Bu düzeydeki iki tavsiye metninden KU Leuven'in beş ilkesi üretken yapay zekânın nasıl kullanılması gerektiğini ortaya koymakta, Anadolu öğrenci rehberi de öğrencilerden bilgiyi iki kaynaktan doğrulamalarını ve dersin izin vermediği yerde kullanmamalarını istemektedir.

Kurumsal dilin ortak öğesi olarak beyan ve ölçme

Kurumlar kural yazdığında bunu beyan ve ölçme üzerine yazmaktadır. Dürüstlük ve hesap verebilirlik kodları 34 mezo kaydın 15'inde görünmektedir: beyan dördünde, akademik dürüstlük altısında, ölçme tasarımı yedisinde. Kıbrıs'taki bağlayıcı öğrenci beyanı ve Anadolu'nun tez beyanı en açık örneklerdir; Portekiz metinleri bunlara etkileşim kayıtlarını ve ölçmede izin verilen kullanım rejimlerini eklemektedir. Temanın ağırlığı büyük ölçüde tek bir yanıta dayanmaktadır, çünkü dokuz ölçme kaydının yedisi Portekiz'dendir. Tema, üç ülkede görünen beyan biçimiyle, daha dar bir biçimde yanıtlar boyunca tutmaktadır. Belçika yanıtı temaya ölçmeden değil araştırmadan girmektedir: kurumsal metinlerinden ikisi araştırmada yapay zekâyı ele almakta, tek ölçme kaydı da ölçme geçerliğine ilişkin Felemenkçe makalelerden oluşmaktadır.

Eğitmen ve pilot olarak araçlar

Araçlar mikro düzeye daha çok eğitmen ve deneme olarak girmektedir. Altı araç kaydının beşi mikro düzeydedir ve bunların üçü kişiselleştirilmiş eğitmenliği betimlemektedir: bir bilgisayar bilimi programındaki eğitmen, öğrenciden kaynaklarını doğrulamasını isteyen diyalojik bir sistem ve öğrenen merkezli bir modelin içindeki üretken yapay zekâ. Yanıtlayanlar bunların çoğunu tamamlanmamış olarak betimlemektedir. Portekiz'deki derse özgü eğitmen henüz tamamlanmamış ve benimsenme sınırlı kalmıştır, Kıbrıs'taki araçlar pilot aşamasındadır, Yunanistan'daki sınıf aracı da ticari bir sağlayıcıyla yürütülen bir pilot üzerinden gelmektedir. Bu yanıtlarda sağlama, onun için yazılan kuralların önünden gitmektedir. Üniversite politikaları etrafında kurulan Belçika yanıtının bu temada hiç kaydı yoktur.

Eşitsiz bir orta düzey

Mezo düzey en çok kaydı ve oraya neyin ait olduğu konusunda en az uzlaşmayı barındırmaktadır. Yunanistan yanıtında bu düzeyi ulusal kurumlar doldurmaktadır: bir politika enstitüsü, bir biyoetik komisyonu ve iki araştırma merkezi. Portekiz yanıtında on bir kurum ve fakülteden on iki belge, Belçika yanıtında ise biri Hollanda'da olmak üzere altı üniversitenin politika ve rehberleri ile bir öğrenci konseyinin tutumu doldurmaktadır. Hollanda yanıtında düzey boştur; kurumsal yönetişim de sınıf rehberi de bildirilmemiştir. Oysa aynı üniversite 2024'te öğrencilerinin yüzde 96'sının ve akademik personelinin yüzde 95'inin bu araçları kullandığını bildirmişti. Anadolu vakası bir okuma daha eklemektedir: tez beyanına rektörlük değil bir enstitü karar vermiştir; yalnız merkezî bir metin arayan bir çözümleme hiçbir şey bulamazdı. Orta düzey, kullanım hakkında en sık kararın verildiği ve en az tutarlı kaydın tutulduğu yerdir.

Makro · ulusal politika

Makro düzey, yedi yanıtın tamamından gelen 18 kaydı barındırmaktadır. En yaygın biçim stratejidir; onu yasalar ve tavsiye çerçeveleri izlemektedir. İki kayıt henüz hazırlık aşamasındaki araçları betimlemektedir: danışmadaki 2032 Kıbrıs stratejisi ve raporunu 2026 sonbaharında sunması beklenen Portekiz bakanlık görev gücü. Ulusal altyapı, dilin söz konusu olduğu yerde görünmektedir; Yunanca yapay zekâ için Pharos-CY anteni bunun örneğidir. Belçika kaydı Flaman Eğitim Bakanlığının yayımladığı bölgesel bir vizyondur. Haklar ve veri yasada korunmaktadır: Yunanistan'ın kişisel verilere ilişkin kararı, İtalya'nın yapay zekâ kanunu ve Kıbrıs'ın ceza hükmü bu düzeydeki üç bağlayıcı kayıttır.

Mezo · kurumsal yönetişim

Mezo düzey 34 kayıt barındırmakta ve kuralların somutlaştığı yer burasıdır. On dört kayıt kurumsal politika ya da yönetmelik, on üçü tavsiye niteliğindedir; üçü de yanıtı taşımak için kurulan yapıları betimlemektedir: OUC kurulu, UAb görev gücü ve Anadolu araştırma birimi. Buradaki söz dağarcığı ölçme, sorumluluk ve dürüstlüktür. Mezo düzey ayrıca araca göre değil veriye göre çizilen tek sınırı barındırmaktadır: kişisel veriyi kapsam dışında tutan ve sınav sorusu yazımını yerel cihazlarda yürüten Anadolu kuralı.

Mikro · sınıf ve öğrenme tasarımı

Mikro düzey makro düzey kadar, 18 kayıt barındırmakta; Hollanda yanıtı bu düzeyde hiçbir şeyin bulunmadığını bildirmektedir. Burada görünen mesleki gelişim, öğrenme tasarımı ve öğrenme ortamına yerleştirilen araçlardır. Sekiz kayıt öğretmen ya da personel programı, yedisi öğrenme tasarımı, beşi araç sağlamadır. Sınıf, yanıtların en çok belirsizlikle betimlediği düzeydir; pilotlar, sınırlı benimsenme ve tamamlanmamış uygulama tekrar tekrar görünmektedir.

Yunanistan · Eğitim Politikası Enstitüsü

Yunanistan yanıtı okul eğitimine ilişkindir ve öğretmen etrafında kurulmuştur. Makro düzeyi, kişisel verilere ilişkin bir bakanlık kararını biri AB Yapay Zekâ Yasası ile uyumlu iki ulusal stratejiyle birleştirmektedir. Mezo düzeyini ulusal yapılar doldurmaktadır: Enstitünün UNESCO rehberini Yunancaya çevirmesi, biyoetik komisyonunun görüşü ve bir öngörü çalışması. Mikro düzeyi biri OpenAI ile yürütülen pilot olan beş öğretmen programı barındırmakta; bu da onu mesleki gelişime en güçlü yönelen yanıt yapmaktadır.

Kıbrıs · Kıbrıs Açık Üniversitesi

Kıbrıs yanıtı okul eğitimini ve yükseköğretimi birlikte kapsamakta ve üniversiteyi ulusal bir tablonun içine yerleştirmektedir. Makro düzey danışmadaki bir stratejiyi, okullar için tavsiye yönergelerini, bir ceza hükmünü ve bir dil altyapısını içermektedir. Kurumsal düzeyde üniversitenin tavsiye yönergeleri, bir kurulu, personel, öğrenci ve kamuya yönelik seminerleri ve öğrenciler için bağlayıcı bir kullanım beyanı vardır. Mikro kayıtları öğrenme tasarımındaki pilotlar ile veri koruma ve çapraz kontrol üzerine öğrenci atölyeleridir.

Portekiz · Universidade Aberta

Portekiz yanıtı en kapsamlı yanıttır ve ulusal yükseköğretim sektörünün bir taraması gibi okunmaktadır. İki ulusal kayıt, bir görev gücü ve Ulusal Eğitim Konseyinin bir tavsiye kararı, on bir üniversite ve fakülteden on iki kurumsal belgeyi çerçevelemektedir; bu belgeler bağlayıcı fakülte yönetmeliklerinden enstitü rehberlerine uzanmaktadır. Yanıt kümedeki ölçme ve dürüstlük kodlarının çoğunu taşımaktadır. Tek mikro kaydı tasarım ile uygulama arasındaki açıklık konusunda açık sözlüdür: pedagojik model henüz hayata geçmemiş, derse özgü bir yapay zekâ eğitmeni öngörmektedir.

Hollanda · Open Universiteit

Hollanda yanıtı hükûmet geneli üretken yapay zekâ vizyonunu adlandırmakta, üniversitede kurumsal yönetişim ve sınıf rehberi bulunmadığını bildirmektedir. En kısa yanıttır ve yokluk bildiren tek yanıttır. Üniversitenin yaygın kullanımı gösteren kendi anketiyle birlikte okunduğunda bu yokluk, yazılı yönetişimin durumunu betimlemektedir.

İtalya · UNINETTUNO

İtalya yanıtı yoğun bir ulusal çerçeveyi üniversitenin kendi kurduğu öğrenme ortamıyla eşleştirmektedir. Ulusal strateji, ulusal yapay zekâ kanunu ve bakanlık politika yönelimleri makro düzeyi oluşturmaktadır. Üniversitenin stratejik planı yapay zekâyı kurumsal gelişimine katmakta, yayımlanmış iki model de üretken yapay zekâyı öğrenme tasarımının içinde betimlemektedir; bunlardan biri öğrenciden yanıtlarını sorgulamasını ve doğrulamasını isteyen diyalojik bir sistemdir. Mezo yanıtı gönderimde cümlenin ortasında kesilmektedir.

Belçika · KU Leuven

Belçika yanıtı aynı gün, her biri tek kaynak adlandıran on ayrı gönderim olarak gelmiştir ve burada tek yanıt olarak okunmaktadır. Yanıt üniversiteler etrafında kurulmuştur. Kurumsal düzeyin üstündeki tek kaydı, Flaman Eğitim Bakanlığının eğitimde sorumlu yapay zekâya ilişkin politika bildirimi ve vizyonudur. Kurumsal düzeyi sektörün bir taraması gibi okunmaktadır: KU Leuven, Ghent Üniversitesi, UCLouvain ve UHasselt'in politikaları, Antwerp Üniversitesinin araştırma etiğinde yapay zekâya ilişkin yönergeleri ile öğrenci konseyinin tutumu ve Hollanda'daki TU Delft'in güvenli kullanım rehberi. Mikro kayıtları Leuven Learning Lab'ın sorumlu kullanım örnekleri, KU Leuven'in beş ilkesi, UCLL'nin hizmet içi GPT Academy'si ve ders hazırlığı ile ölçmeye ilişkin beş Felemenkçe makaledir. Etik ve sorumlu kullanım on iki kaydının altısında yer almakta, hiçbiri araç sağlamamaktadır.

Türkiye · Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi

Görev yürütücüsünün derlediği Anadolu yanıtı üç düzeyi de doldurmaktadır. Ulusal çerçeveler stratejik ve tavsiye niteliğindedir; Yükseköğretim Kurulunun araştırmaya ilişkin etik rehberi bağlayıcı kuralları üniversitelere bırakmaktadır. Kurumsal düzeyde bir lisansüstü enstitü tezler için kullanım beyanını zorunlu kılmış, bir araştırma birimi kurulmuş, sınır araca göre değil veriye göre çizilmiş, akademisyenler ve öğrenciler için ayrı rehberler yayımlanmış ve yapay zekâ destekli kodlama üzerine kurulu bir ön lisans programı açılmıştır. Fakültenin kendi tutumu politika metninin ötesine bakmaktadır: denetim izi, açık protokoller ve sağlayıcıdan bağımsız yönlendirme gibi gereklilikler tedarik sözleşmelerine yazılabilir; personel gelişimi de bireysel eğitimden, meslektaşların aynı görevdeki sonuçlarını karşılaştırdığı atölyelere taşınabilir.

Bu raporun ikinci sekmesi ADMIT ortaklığının raporlarını 64 uygulamalık bir veri tabanında sentezlemektedir. İki küme farklı araçlarla üretilmiştir: ADMIT öğrenci, personel ve yöneticilerle yürütülen çok turlu anketler ve kurumsal bildirimlerle, ortak vakaları ise adlandırılmış rapor ve uygulamalar için yapılan bir çağrıyla. Aynı zeminde karşılaştırılabilmeleri için her vaka kaydı ADMIT matrisinde kullanılan on iki alandan birine de atanmıştır.

Düzeyler: benzer bir biçim

Düzey dağılımları birbirine yakındır. ADMIT 64 uygulamanın 30'unu mezo, 22'sini makro, 12'sini mikro düzeye yerleştirmekte; vakalar 70 kaydın 34'ünü, 18'ini ve 18'ini. İki dağılım arasındaki farklılık endeksi 0,087'dir; iki dağılımın örtüşmesi için kayıtların yaklaşık yüzde dokuzunun düzey değiştirmesi gerekir (Duncan ve Duncan, 1955). Farkın büyük kısmı sınıftadır: sınıf vaka kayıtlarının dörtte birini, ADMIT uygulamalarının beşte birini barındırmaktadır. Bu buluşma ADMIT sentezinde yapılmış bir okumayı desteklemektedir: sınıf düzeyi eksik belgelenmiştir; iki araç da var olanı sormakta, yazılı olarak var olan da kurumda toplanmaktadır.

Alanlar: yönetişim yerinde, vurgu kaymış

On iki alan boyunca farklılık endeksi 0,163'e yükselmektedir; iki küme konulardan çok düzeylerde uzlaşmaktadır. En sabit nokta yönetişim alanıdır: ADMIT'teki 17 kayda karşı vakalarda 21 kayıt barındırmakta, bu da iki kümede benzer bir paya karşılık gelmektedir; ikisinde de makro ve mezo düzeydedir ve sınıfta hiç yoktur. Çevresinde vurgu kaymaktadır. Etik çerçeveler ve sorumlu kullanım, çoğu ulusal görüşler, kurumsal ilkeler ve Belçika üniversitelerinin politikaları üzerinden, vakalarda on üç kayıt tutmakta, ADMIT'te beş. Yapay zekâ okuryazarlığı ve mesleki gelişim büyüklük olarak benzer ama daha aşağıda durmaktadır: on bir vaka kaydının sekizi mikro düzeydedir, ADMIT'te dokuzda dört. Öğrenci desteği düzeyini tümüyle değiştirmektedir: ADMIT'teki dört kurumsal hizmetten vakalardaki üç sınıf içi eğitmene ve bir öğrenci rehberine. Müfredat vakalarda daha incedir, yedi kayda karşı beş; ADMIT'te küçük de olsa bulunan kalite güvencesi, ortaklık ve hakkaniyet ise hiç görünmemektedir.

Modeller: vakaların doğruladığı ve eklediği

ADMIT sentezi tekrar eden yedi model betimlemektedir. Bunların birkaçı vakalarda başka ülkelerde yeniden ortaya çıkmakta, bu da onları tek bir ortaklığa daha az bağımlı kılmaktadır. ADMIT'in bir tez beyanında bulduğu koşula bağlanan beyan, vakalarda Kıbrıs'ta bağlayıcı bir öğrenci beyanı ve iki Portekiz kurumunda beyan hükümleri olarak görünmektedir. Ölçme anında çizilen sınır daha ayrıntılı bir biçimde, Aveiro ve Iscte'de ölçme için tanımlanmış izin verilen kullanım rejimleri olarak geri dönmektedir. Deneme ortamı, birim ve lisans dizisi ilk iki aşamasıyla görünmektedir: pilotlarda ve üç yanıtın bildirdiği kurul, görev gücü ve araştırma biriminde. Lisans aşaması yalnız ulusal bir pilot olarak görünmektedir. Devredilmiş takdir rehberlerin içinde yaşamaya devam etmektedir: Universidade Aberta ve Anadolu öğrenci rehberlerinin ikisi de dersin öğretim elemanının izin verdiğine göndermede bulunmaktadır.

Vakalar ADMIT araçlarının ulaşmadığı şeyleri de eklemektedir. ADMIT'in çoğunlukla tavsiye niteliğinde ulusal rehber kaydettiği yerde bir hukuk katmanı adlandırmaktadırlar: Yunanistan'ın kişisel verilere ilişkin bakanlık kararı, İtalya'nın yapay zekâ kanunu ve Kıbrıs'ın ceza hükmü. Ulusal danışma kurullarını ve öngörü çalışmalarını kendi başına aktörler olarak içeri almaktadırlar. İki açık üniversitenin öğrenme tasarımına yerleştirilmiş yapay zekâ eğitmenlerini betimlemektedirler; ADMIT turları bu uygulamayı çoğunlukla deneme olarak kaydetmişti. ADMIT sentezini kapatan gözlem burada da geçerlidir: kayıtların neredeyse tamamı yalnız var olarak bildirilmekte, değerlendirmeleri aktarılmamakta, pilotlar bulgularıyla birlikte betimlenmemektedir.

İki kümede de yer alan kurumlar

Beş kurum ya da sistem iki kümede de yer almaktadır ve yan yana okunduklarında kaydın nerede değiştiği görülmektedir. Kıbrıs Açık Üniversitesinde ikisi uyuşmaktadır: ADMIT'te kaydedilen kurul, öğrenme tasarımı ve BT desteğindeki pilotlar ve seminerler formda yeniden görünmekte; form bunlara öğrenciler için bağlayıcı bir kullanım beyanı eklemekte, üçüncü ADMIT raporunda kaydedilen sınav sırasında kullanım yasağından ise söz etmemektedir. Open Universiteit'te ikisi ayrışmaktadır. Birinci ADMIT raporu Ekim 2024'te kurulan kurum geneli bir yönlendirme kurulu kaydetmekte, 2026 yanıtı ise şu anda kurumsal bir yönetişimin bulunmadığını bildirmektedir; kaynaklar kurulun yönetişim sayılmadığını mı yoksa artık etkin olmadığını mı gösterdiğini söylememektedir. Yunanistan için iki küme de ChatGPT Edu ile yürütülen Okullarda Yapay Zekâ pilotunu adlandırmakta; ancak ADMIT onu araç sağlama olarak ulusal düzeye, form öğretmen gelişimi olarak sınıfa yerleştirmektedir. İtalya için ikisi de ulusal yapay zekâ kanununu farklı tarihlerle adlandırmaktadır: üçüncü ADMIT raporu 17 Eylül 2025, form ise resmî birleştirilmiş metne bağlantı vererek 23 Eylül 2025 tarihini vermektedir. Anadolu yanıtı aynı kaynaklardan derlendiği için ADMIT ile zaten uyuşmaktadır. Portekiz'in ve Belçika'nın ADMIT raporlarında karşılığı yoktur; bu nedenle on iki Portekiz ve yedi Belçika kurumsal kaydı kayıt için tümüyle yenidir.

Ortak vakaları düzeyler arasında bir iş bölümü betimlemektedir. Ulusal metinler yön vermekte ve hakları korumakta; kurumlar kullanıcıyı bağlayan kuralları, başta beyan ve ölçme olmak üzere, yazmakta; sınıflar da eğitim, tasarım desteği ve çoğu henüz denenmekte olan araçlar almaktadır. Hiçbir yanıt sınıf düzeyine bağlayıcı bir kural yerleştirmemekte, hiçbiri de altyapı ya da pilot dışında ulusal düzeye araç sağlamayı yerleştirmemektedir.

Orta düzeyin eşitsizliği, pratik ağırlığı en yüksek bulgudur. Kurumsal yönetişime ilişkin aynı soru bir ülkede ulusal kurumları, bir başkasında on iki belgeyi, bir üçüncüsünde altı üniversitenin politikalarını, bir dördüncüsünde hiçbir şeyi döndürmüştür. Ortaklık genelinde bir karşılaştırma bu nedenle her yanıt için bir aracın var olup olmadığının yanında kararı hangi yapının ve hangi düzeyde aldığının da kaydedilmesine bağlıdır. Sınıf söz konusu olduğunda vakalar, belge isteyen araçların belge döndürdüğünü, bu yüzden uygulama anlatılarının doğrudan toplanması gerektiğini düşündürmektedir.