Uygulama Matrisi · Mikro

Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Mesleki Gelişim

Sınıf ve öğrenme tasarımı · Öğrenci, öğretim elemanı ve yöneticiye dönük eğitim, belgelendirme ve yetkinlik geliştirme.

Matrise dön

uygulama

Kim

Nerede

Kaynak rapor

Bu kesişimin okuması

Hücredeki sayı yoğunluğu gösterir; kesişimin ne anlattığı aşağıdaki okumadadır.

İki kayıt, yapay zekâ okuryazarlığını öğrenme durumunun yanına değil içine yerleştirmektedir. Birincisi, kuralları öğüt niteliğinde değil işletilebilir olan yayımlanmış bir öğrenci rehberidir: tanımların, kuralların, sayıların ve kaynakların en az iki güvenilir kaynaktan doğrulanması; aracın adının değil hangi amaçla kullanıldığının belirtilmesi ve ders yönergesinin bağlayıcı sayılması öngörülmekte, yönergenin kullanımı yasakladığı durumda rehber aracın hiç kullanılmamasını salık vermektedir. İkincisi, öğrencilere sunulan eleştirel yapay zekâ okuryazarlığı modülü olup katılımı çalışmanın isteğe bağlı bir eki değil parçası hâline getirmektedir.

İki kayıt daha, bu belgelerin hiçbirinin bulunmadığı yerde edinilen yetkinliği betimlemektedir. Katılımcılar gelişen sonuçları kendi öğrenmelerine bağlamaktadır: komutlar belirli ve amaca yönelik hâle gelmekte, uzun alışverişler yeniden başlatılmak yerine sürdürülmekte ve kullanım tek bir genel asistandan belirli amaçlar için seçilen bir araç kümesine geçmektedir. Bir öğrenci, modele bir görevin anlatılması çabasının kimi zaman kendi başına bir öğrenme deneyimi oluşturduğunu belirtmekte; bu, malzemede bireysel kullanıma ilişkin ileri sürülen en güçlü pedagojik iddiadır.

Bu öğrenmenin gerçekleştiği kanallar role göre ayrışmakta ve bu ayrışma hakkaniyet bakımından sonuçlar doğurmaktadır. Personel, enformel olmakla birlikte kurum içinde konumlanan meslektaş ilişkilerini ve kurum içi bilgi paylaşımını belirtmektedir. Öğrenciler için en yaygın kanallar ise kurumun tümüyle dışında kalan açık video ve sosyal medyadır. İkinci tur, bu örüntünün altında yatan farkı ölçmüştür: öğrenciler personele göre örgün eğitime daha az eriştiklerini bildirmiş ve akran iş birliği ile çevrim içi kaynaklara daha çok dayanmış; bu fark iki anket yılı arasında daralmamıştır.

Kim, nerede

Uygulamayı yürüten aktörler ve bulundukları yerler. Kaynağın kurumu adlandırmadığı yerde atıf yapılmamıştır.

Kurum ve aktörler

Anadolu University, Open Education Faculty
UniDistance Suisse

Ülkeler

Türkiye
Switzerland
Multiple countries

Bağlam

Higher education

Nasıl yapılmış

Her kayıt kendi künyesi, kısa okuması ve kaynaktaki cümlesiyle durur. Alıntı kısaltılmaz; okuyucu çıkarımı kendisi denetleyebilmelidir.

Dört bağlayıcı uygulamayla öğrenci üretken yapay zekâ rehberi

Kaynağa git

Öğrencilere yönelik yayımlanmış bir rehber, üretken yapay zekâyı otorite değil taslak üreten bir araç olarak konumlandırmaktadır. Komut kurmayı en yalın üçlü biçimden beş parçalı şablona kadar öğretir, kullanımı Bloom taksonomisinin basamaklarına yerleştirir ve dört uygulamayla kapanır: tanımlayıcı bilgiyi paylaşmama, kritik bilgiyi en az iki kaynaktan doğrulama, ders yönergesini bağlayıcı sayma ve aracın hangi amaçla kullanıldığını belirtme.

Kurum: Anadolu University, Open Education Faculty
Ülke: Türkiye
Sunum modeli: Open and distance
Bağlam: Higher education
Katkı veren: Anadolu University
Yıl: 2026
Olgunluk: Yerleşik
Ölçeklenebilirlik: Kurumsallaşmış
Aktarılabilirlik: Kurumsallaşmış
Kaynak rapor: AOF-OGR

Kanıt

ISBN'i ve kayıtlı tanımlayıcısı olan yayımlanmış bir belge; uygulamanın ikinci elden aktarılmak yerine tümüyle incelenebilmesini sağlamaktadır.

Önemli bilgilerin en az iki güvenilir kaynaktan kontrol edilmesinin

AOF-OGR, s. 6

Öğrencilere sunulan eleştirel yapay zekâ okuryazarlığı modülü

Öğrenme için eleştirel yapay zekâ okuryazarlığı modülü 2025 güzünden itibaren öğrencilere sunulmuştur. Konunun atölye yerine bir modülün içine yerleştirilmesi, katılımı çalışmanın isteğe bağlı bir eki değil parçası hâline getirmektedir.

Kurum: UniDistance Suisse
Ülke: Switzerland
Sunum modeli: Fully online
Bağlam: Higher education
Katkı veren: kaynakta belirtilmemiş
Yıl: 2025
Olgunluk: Pilot
Ölçeklenebilirlik: Yerleşik
Aktarılabilirlik: Kurumsallaşmış
Kaynak rapor: D3.2

Kanıt

Kurum tarafından ilk sunum dönemiyle birlikte bildirilmiş, modüle ilişkin bir değerlendirme aktarılmamıştır; kayıt bu nedenle yeni kurulmuş olarak kodlanmıştır.

A module on "Critical AI Literacy for Learning" will be offered to the students from autumn 2025.

D3.2, s. 43

Kullanıcının kendi kurduğu komut becerisi ve genişleyen araç dağarcığı

Her gruptaki katılımcılar gelişen sonuçları kendi öğrenmelerine bağlamaktadır: komutlar daha belirli ve amaca yönelik hâle gelmiş, uzun alışverişler daha bilinçli biçimde sürdürülmüş ve kullanım tek bir araçtan belirli amaçlar için seçilen bir araç kümesine geçmiştir. Modele bir görevin anlatılması, kendi başına bir öğrenme deneyimi oluşturur biçimde betimlenmektedir.

Kurum: kaynakta belirtilmemiş
Ülke: Multiple countries
Sunum modeli: kaynakta belirtilmemiş
Bağlam: Higher education
Katkı veren: kaynakta belirtilmemiş
Yıl: 2026
Olgunluk: Yerleşik
Ölçeklenebilirlik: Pilot
Aktarılabilirlik: Kurumsallaşmış
Kaynak rapor: R3

Kanıt

Rapor tarafından bir önceki yıla göre değişim başlığı altında en sık anılan temalardan biri olarak adlandırılmış; birden çok ülkeden destek personeli, öğretim elemanı ve öğrenciye ait birebir alıntılarla desteklenmiştir.

I've learned how effective prompts work and that the effort involved in explaining to the AI what it should do can sometimes be a learning experience in itself.

R3, s. 3.2.5

Araçların sağlanan eğitimle değil akranlar, meslektaşlar ve açık video yoluyla öğrenilmesi

Örgün eğitimin bulunmadığı ya da sınırlı olduğu durumlarda yetkinlik meslektaşlar, akran ağları, kendi hızında ilerlenen malzeme ve uygulamalı kullanım yoluyla edinilmektedir. Kanallar role göre farklılaşmaktadır: personel kurum içi bilgi paylaşımını ve meslektaşlara danışmayı belirtirken öğrenciler için en yaygın yol açık video ve sosyal medyadır. Rapor, enformel öğrenmenin örgün sağlamanın yerine geçmediğini, onu tamamladığını saptamaktadır.

Kurum: kaynakta belirtilmemiş
Ülke: Multiple countries
Sunum modeli: kaynakta belirtilmemiş
Bağlam: Higher education
Katkı veren: kaynakta belirtilmemiş
Yıl: 2026
Olgunluk: Yerleşik
Ölçeklenebilirlik: Pilot
Aktarılabilirlik: Kurumsallaşmış
Kaynak rapor: R3

Kanıt

Üçüncü turda eğitim ve desteğe ilişkin açık uçlu yanıtların içerik çözümlemesiyle bildirilmiş; öğrenciler ile personel arasındaki örgün eğitime erişim farkını ölçen ikinci turca doğrulanmıştır.

students relied more heavily on informal learning methods such as peer collaboration and online resources, whereas staff groups had greater access to structured training through workshops, seminars, and institutional programs

D3.2, s. 48